OTİZMDE ALARM BELİRTİLERİ
“Erken fark etmek, çocuğun hayatında gerçek bir fark yaratır.”
Her çocuk farklı hızda gelişir. Ancak bazı işaretler vardır ki, “bekleyelim, geçer” demeden önce durup dikkatle bakmak gerekir.
ESCAP (Avrupa Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Derneği) rehberine göre aşağıdaki belirtiler, bir çocuğun gelişiminin yakından değerlendirilmesi gerektiğini düşündürür.
İLK VE EN ÖNEMLİ UYARI: SOSYAL BAĞ KURMA
Aşağıdakilerden biri veya birkaçı varsa dikkat edilmelidir:
- İsmi söylendiğinde bakmıyor (özellikle 12. aydan sonra)
- Göz teması çok sınırlı, kısa veya kaçamak
- Gülümsemeyi, mimikleri ve duyguları paylaşmıyor
- İlgi çekmek için seslenmiyor, göstermiyor, işaret etmiyor
- “Bak anne!”, “Gel birlikte bakalım” gibi ortak dikkat davranışları yok
⚠️ Önemli: Sosyal temas kurmaktan kaçınmak, “utangaçlık” ile açıklanamayacak kadar belirgin ve süreklidir.
İLETİŞİM VE KONUŞMA ALANINDA ALARM İŞARETLERİ
- Konuşma gecikmesi ya da konuşmanın hiç başlamaması
- Duyduğu kelimeleri aynı şekilde tekrar etme (ekolali)
- Sorulara alakasız yanıtlar verme
- 18. aydan sonra “mış gibi” oyunların olmaması
- (bebeği besliyormuş gibi yapmamak, arabayı sürüyormuş gibi oynamamak)
⚠️ Konuşma gecikmesi tek başına otizm anlamına gelmez; ancak sosyal iletişim eksikliğiyle birlikteyse mutlaka değerlendirilmelidir.
TEKRARLAYICI DAVRANIŞLAR VE KATI RUTİNLER
- El çırpma, sallanma, kendi etrafında dönme
- Oyuncaklarla amacına uygun değil, tekdüze ve tekrar eden şekilde oynama
- Günlük rutindeki küçük değişikliklere aşırı tepki
- Belirli nesnelere veya konulara yoğun ve sınırlı ilgi
DUYUSAL HASSASİYETLER (Çok Sık Gözden Kaçar!)
- Seslere aşırı hassasiyet veya hiç tepki vermeme
- Kıyafet etiketlerine, dokulara tahammülsüzlük
- Koku, tat, ışık gibi uyaranlara alışılmadık tepkiler
- Dönen nesnelere, ışıklara veya detaylara aşırı ilgi
GERİLEME: KIRMIZI ALARM
Özellikle 1–2 yaş arasında:
- Daha önce söylediği kelimeleri kaybetmesi
- Sosyal olarak daha ilgiliyken içe kapanması
- Göz teması ve tepkilerde belirgin azalma
🚨 Bu durumda “beklemek” önerilmez. Mutlaka uzman değerlendirmesi gerekir.
ŞUNU BİLMEK ÇOK ÖNEMLİ
- Otizm tek bir belirtiyle anlaşılmaz
- Her belirti her çocukta aynı şekilde görülmez
- Ama erken fark edilen her risk, çocuğun gelişimi için büyük bir fırsattır
ESCAP rehberi açıkça vurgular:
📌 Erken fark edilen çocuklar, uygun destekle çok daha iyi ilerleme gösterir.
NE ZAMAN BAŞVURMALI?
Eğer içinizde “Bir şeyler yolunda gitmiyor olabilir” hissi varsa,
Bu hissi ertelemeyin.
Bir çocuk ve ergen psikiyatristi;
- Gelişimi bütüncül değerlendirir
- Gerekirse erken destek ve yönlendirme sağlar
- Aileyi bu süreçte yalnız bırakmaz