Okul öncesi dönem, çocukların duygusal, davranışsal ve sosyal gelişiminin en hızlı olduğu evredir. Bu süreçte gözlenen her zorluk bir bozukluk anlamına gelmese de şiddeti, süresi ve günlük işlevsellik üzerindeki etkisi belirgin hâle geldiğinde bir çocuk psikiyatristinin değerlendirmesi önem kazanır. En sık başvuru nedenleri aşağıda belirtilmiştir.
1. Davranışsal Sorunlar
• Sık ve yoğun öfke nöbetleri
• Vurma, ısırma, eşyaları kırma gibi saldırganlık
• Aşırı inatçılık ve karşı gelme
2. Duygusal ve Kaygı Belirtileri
• Ayrılma kaygısının aşırı olması
• Yaşıtlardan kaçınma, belirgin çekingenlik
• Karanlık, hayvanlar, yüksek ses gibi yoğun korkular
3. Gelişimsel Gecikmeler ve Sosyal İletişim Zorlukları
• Konuşmanın yaşıtlarına göre gecikmesi
• Göz teması, ortak dikkat, karşılıklı oyun kurmada eksiklik
• Sembolik (hayali) oyunlar kurma becerisinin gelişmemiş olması
4. Uyku ve Yeme Sorunları
• Uykuya dalmada zorlanma, gece uyanmaları
• Aşırı seçicilik veya yeme reddi
5. Tuvalet Eğitimi ile İlgili Sorunlar
• Tuvalet eğitiminde belirgin gecikme
• Enkoprezis / enürezis (Alta kaka ve çiş kaçırma)
6. Travma ve İlişki Kaynaklı Zorluklar
• Aşırı yapışma ya da duygusal donukluk
• Ani gerileme (bebeksi konuşma, alt ıslatma vb.)
• Bakım veren ile iletişimde belirgin kopukluk
Ne Zaman Bir Uzmandan Değerlendirme Almalıyız?
Şu durumlarda başvuru geciktirilmemelidir:
✔ Belirtiler en az 2 ortamda (ev/okul) görülüyorsa
✔ Aile ve çocuğun sıkıntı düzeyi artıyorsa
✔ Gelişimsel beceriler kayboluyor veya ilerlemiyorsa
✔ Güvenlik riski oluşuyorsa (kendine/başkasına zarar)
Davranışın varlığından çok; süreklilik, yoğunluk, işlevsellik kaybı değerlendirme nedeni oluşturur.
Erken Başvuru Neden Önemli?
Erken tanı ve müdahale, nörogelişimsel süreçlerle doğrudan etkileşir.
Çocuğun duygusal düzenleme, sosyal beceri ve öğrenme alanlarında uzun vadeli koruyucu etki sağlar.
Kaynak: Dulcan, Child and Adolescent Psychiatry (3. baskı)